Wanneer ik met mijn goede vriend M. spreek over straatpredikers en -evangelisten in onze mooie stad Z., mompelt hij steevast: ‘…binnenskamers!’ (Matteüs 6:6). Ik had laatst weer zo’n gesprek met hem en toen dacht ik aan de hele geschiedenis van de Peugeot in Haarlem. In die stad zat ik tien jaar geleden met mijn neef L. op kamers. Wij studeerden beiden en woonden toen in Schalkwijk, een arbeidersbuurt buiten het centrum van de provinciehoofdstad.

Hoe het nou precies zat, kan ik mij niet herinneren. Maar we konden de rode Peugeot van de hoofdhuurder lenen of kopen, ze kwam in ieder geval in ons bezit en in de weekenden reden we er oftig mee van Haarlem naar Urk en weer terug (over die hoofdhuurder zou je trouwens een goed boek kunnen schrijven). Het was zo’n prachtig vierkant en rood Peugeotje, ik meen een 105. We waren er onmeunig blij mee en het wagentje maakte in de korte tijd dat het in ons bezit was aardig wat kilometers.

Nu had de auto geen radio, die was eruitgesloopt of eruitgestolen. En de rit van Haarlem naar Urk duurde dikwijls langer dan een uur, dus neef L. en ik besloten een autoradio te kopen. Daarvoor gingen we naar een dubieus autobedrijf op Urk, die in één van de vele garageboxen op het industrieterrein gevestigd was of is. We kochten daar een tweedehands autoradio, mét cd-speler.

Het duurde even voordat ik de juiste draden van de radio en de draden van de speakertjes bij elkaar kreeg, eerst kwam er alleen geluid van rechts, later alleen geluid van links, maar uiteindelijk was daar het stereogeluid. We konden The Verve draaien! Massive Attack! Oasis! Neil Young! Portishead!

Op een gegeven moment wilden we zo’n cd’tje afspelen. Het was even uitzoeken welk knopje daarvoor diende. We drukten het in en tot onze verbazing en verrassing zat er nog een cd in de radio! Van een vorige eigenaar, waarschijnlijk.

Daar galmden de voor ons bekende klanken van broer en zus Schinkel door de auto: ‘haal het stof van je bijbel…’. Cult! Dit duo heeft een legendarische status op Urk: de voorgeprogrammeerde keyboards, basgitaren en drums, waarover met een overduidelijk Urker accent geestelijke liederen worden gezongen. Op youtube worden de liedjes voorzien met slideshows van afwisselend religieuze symboliek en foto’s van Urk en Urker kotters.

Toen ik in de jaren daarvoor probeerde iets van het leven te maken en een eigen bedrijf had met bijbehorend verzamelkantoor, draaiden we met de andere daar aanwezige Urker techreuzen graag ‘‘k Heb gehoord van een land‘ tijdens het schoonmaken op zaterdagochtend, of het prachtige ‘Gebleven vissers‘.

Enfin, het bleek dus om een gebrand cd’tje te gaan en iedere keer als we van Haarlem naar Urk of van Urk naar Haarlem reden zetten we het weleens op.

De maanden verstreken en de auto begon te morren. Zo viel het rode wagentje een keer stil, op zondagmiddag op Urk, toen net de Oud-Gereformeerde Kerk uitkwam en ik (tot op de dag van vandaag) verrast werd door de adequate hulp van de zwartgeklede kerkgangers.

We hadden er veel plezier van, maar op een gegeven moment, na een periode van opeenvolgende mankementen, kwam toch het afscheid. We konden het wagentje gelukkig verpatsen aan onze Roemeens-Haarlemse buren, waarvan het hoofd van het gezin nogal opdringerig was en weleens voor de deur stond om een biertje te eisen. De jaren verstreken en ik was die hele auto, en onze Roemeens-Haarlemse buren, bijna vergeten.

Tot ik dus in het bruin café in Z. zat en het met M. over de evangelisten had. Toen moest ik opeens weer denken aan dat gebrande cd’tje in die autoradio.

En ik werd met geluk vervuld toen ik aan dat Haarlems-Roemeense gezin dacht, die, op een zaterdagochtend begin 2017, met het rode Peugeotje boodschappen deden, terwijl Janne en Gerrit Schinkel door de speakers bliezen. ‘Haal het stof van je bijbel, want dat is de moeite waard.’

Ze zullen het niet hebben verstaan, maar ik vraag me af of ze meeklapten, of ze fonetisch meezongen (‘et-gaat-oër-de-eiland-oër-abram-en-lot‘) en of ze het cd’tje hebben bewaard.

Al met al mag ik wel stellen dat ik mijn geloof niet binnenskamers (binnensauto’s) heb gehouden en dat ik – en neef L. – toch echt onbewust hebben geëvangeliseerd in 2017.

Misschien zit op dit moment een Haarlemmer Roemeen youtube-filmpjes te kijken van broer en zus Schinkel van Urk. Die gedachte doet mij grinniken.

Tijdens een zaprondje kwam ik langs ‘Het verhaal van Nederland – De Tweede Wereldoorlog’. Ik heb het niet gekeken. Maar ik heb zo’n ongelooflijke lol gehad om het idee dat Daan Schuurmans de loop van de oorlog ten goede kan beïnvloeden, maar dat hij daar te ijdel voor is en liever een televisieprogramma presenteert. De gedachte dat er mensen naar de televisie schreeuwen: “doe er wat aan, Daan!” Of: “sta daar niet zo man, grijp die Mussert!”, als Daan Schuurmans weer opeens de geschiedenis binnenstapt.

Dat ik tijdens mijn weekje vakantie onderweg was naar het plaatsje – laten we zeggen – H., had alles te maken met de emdr-therapie die ik aan het afronden ben. De afgelopen weken heb ik achter zo’n lichtgevend balkje gezeten om wat shitzooi te verschuiven van de ene krocht in mijn hoofd, naar een plaats waar het wat minder kwaad kan. Als je jezelf dan daar, vanuit een hoek van de kamer, ziet zitten (en dat zie ik dan), dan lijkt het grote homeopathisch verdunde onzin, maar het werkt dus wel.

Je sluit het af met blootstelling, en de plek H. bezoeken is daar onderdeel van. Jezelf confronteren met een plaats of persoon of iets anders, waardoor je het een plekje kan geven en verder kan. Ik reed dus op de snelweg en hoe dichterbij ik bij H. kwam, hoe meer spanning ik in mijn lichaam voelde komen. Ik wilde dit niet en toch reed ik door.

In de verte, aan stuurboordzijde, zag ik een gigantische rookpluim. Iedereen reed gewoon door, de rookpluim kwam steeds dichter op ons, weggebruikers, af. Op de vluchtstrook bleek een gigantisch vuur te branden. Een oudtestamentisch beeld. En even zakte de spanning in mijn lichaam weg: hier gebeurde iets anders, iets groters. Dit moet een duister voorteken zijn, dacht ik. Ik voelde een flits van de hitte, toen ik er langsreed.

Het bleek om een aanhanger te gaan, die vlam had gevat. En toen ik in het plaatsje H. was, reed ik op mijn gemak wat rond en dat was onprettig, maar het ging wel. Ik wachtte niet op een heftige reactie, want ik wist dat die niet zou komen. De paniek zakte langzaamaan af en ik werd, gewoon, een beetje nurks.

Ik ben zo’n calvinist dat mijn voorkomen nauwelijks een verbinding heeft met mijn binnenste. Er zijn wel emoties, maar uiten lukt me nooit. Oh, soms zou ik zo heftig willen dat er iets in mij knapt, dat ik in huilen kan uitbarsten of eens woedend een spiegel kapot kan slaan. Op de terugweg dacht ik weer aan dat verterende vuur, dat in de bijbel juist vaak op Gods nabijheid wijst. Toen knapte er toch iets: de v-snaar onder de motorkap. Die had onder te grote spanning gestaan.

‘Het leven heeft geen zin, maar ik wel: Leven en werk van Maarten van Roozendaal’, door Patrick van den Hanenberg (Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar, 2019), staat vol wetenswaardigheden over de een van de grootste kunstenaars van Nederland, helaas veel te vroeg gestorven. Man, wat had ik hem graag eens zien optreden. Ik weet nog dat hij in Emmeloord zou optreden, ik zat daar op de havo. Geen geld, geen tijd, zoiets moet het geweest zijn.

Ik denk niet dat ik veel muziek van hem kende, want streamen bestond toen nog niet. Misschien zag ik hem bij VPRO Vrije Geluiden (met Hans Flupsen!), waar ik op zondagochtend naar keek (juist omdat ik dacht dat dit een prima alternatief was voor de kerk, denk ik).

De werkelijke waarde van de muziek ontdekte ik pas later. Het ging soms over leven in de breedte: het grote gebaar, maar nog vaker nog over het kleine leven: miniatuurtjes van zomaar mensen. Ik herkende veel van Lou Reed in zijn teksten, naast Tom Waits blijkt, zo lees ik in die aardige biografie, dat ook zeker een inspiratiebron te zijn geweest.

Van Roozendaal bereikte nooit écht het ‘grote publiek’ (hence dat optreden in Emmeloord). Maar voor veel muzikanten en tekstschrijvers is hij een enorme inspiratiebron.

Troostrijk is ‘Christoffel’. Lang, 6/8 maat, met brede, open akkoorden door Marcel de Groot, goed basspel door Egon Kracht. En Maarten van Roozendaal die je mee op reis neemt door een oh zo Hollands landschap.

Dankzij de biografie kwam ik erachter dat de tekst niet helemaal van Van Roozendaal is. Hij liet zich sterk inspireren door ‘Waiting’, van Raymond Carver: Van Roozendaals partner Eva tipte hem het gedicht. Ik kende het niet, maar het is minstens zo mooi als het lied.

Waiting 

Left off the highway and
down the hill. At the
bottom, hang another left.
Keep bearing left. The road
will make a Y. Left again.
There’s a creek on the left.
Keep going. Just before
the road ends, there’ll be
another road. Take it
and no other. Otherwise,
your life will be ruined
forever. There’s a log house
with a shake roof, on the left.
It’s not that house. It’s
the next house, just over
a rise. The house
where trees are laden with
fruit. Where phlox, forsythia,
and marigold grow. It’s
the house where the woman
stands in the doorway
wearing the sun in her hair. The one
who’s been waiting
all this time.
The woman who loves you.
The one who can say,
“What’s kept you?”

– Raymond Carver

Ik maak de laatste tijd veel lange wandelingen en moet vaak aan dit lied denken. Ik ontdekte ook nog dat Rogi Wieg een gedicht had geschreven over, natuurlijk, juist dit gedicht.

Raymond Carver

Raymond Carver schreef het al. Ik herinner me zijn regels vaag,
ga niet naar links, maar naar rechts. Neem de bocht, ga langs de rivier
en daar bij het huis, dat ene huis, staat de vrouw die van je houdt,
zoiets schreef hij, maar dan anders, al heb ik het onthouden.

Waarom moest hij zo vroeg dood? Er is weinig meer dan wat liefde en kunst
in sommige levens. En als het allemaal niet gaat, als het misloopt, je
wel naar links gaat… Verdomme, waar blíjf ik? De vrouw in het late zonlicht toch?
Neem de bocht, ga langs de rivier, de vrouw in wiens haar het zonlicht schijnt.

Het is daar bij dat ene huis, waar de auto van Carver staat. Ik kan hem
zien achter het stuur, al hangt hij naar voren en ademt hij niet meer in of uit.

– Rogi Wieg, 2007

Intussen ben ik alweer een tijd van het roken af. Een keer of vijf per dag krijg ik nog wel een ontzettend sterk verlangen naar een sigaret, nee eigenlijk vooral naar het roken, de handeling. Misschien omdat het nog zo gewoon voelt. Of omdat ik lees hoe Knausgård om iedere andere bladzijde een sigaret opsteekt.

Ik hoor bij de laatste generatie voor wie roken nog enigszins normaal was. Een logische stap naar volwassenheid, een jongen die een man wordt. Een merk kiezen dat bij je past, een pakje sigaretten dragen als een horloge.

Dat er nog ruimtes waren waar je binnen mocht roken. Roken in een restaurant maakte ik dan wel niet meer mee, maar nog wel het roken in het café. Zo’n hok dat vanaf het begin van de avond helemaal blauw stond van de rook. Of lekker binnen roken tijdens een verjaardag, bij iemand thuis.

Asbakken vullen. De pakjes shag en sigaretten op tafel, zoals telefoons nu liggen uitgestald. Als er geen asbakkenbeleid was, dan ging het in de lege flesjes bier. Dan gebeurde het nogal eens dat je een slok van het verkeerde flesje nam. Een slok nicotine, soms met een plukje tabak of ronddrijvende filters. Dat was altijd een vermakelijk gebeuren, zolang je maar niet zelf het slachtoffer was.

Of assen in wat verder maar voor handen was: een leeg pakje sigaretten, een colaglas, op je bord. Een vriend kan smakelijk vertellen over hoe vroeger bij hen thuis, na het eten, de peuken werden uitgedrukt in de etensresten. Ik heb eens iemand een sigaret zien uitdrukken in een half aangegeten moot warmgerookte zalm. Maar dat was op Urk en dit kan alleen maar daar. (Nu ik hieraan denk dwalen mijn gedachten af naar het verhaal ‘Korte metten’ van Biesheuvel.)

Vandaag realiseerde ik me dat de laatste plaats in mijn omgeving waar nog binnen kan worden gerookt, de oefenruimte van ons bandje, binnenkort verleden tijd is. Er zijn nog tal van andere, meer voor de hand liggende redenen waarom ik daar weemoedig over kan doen. Toch is dit er wel eentje van.